ABD'de doğumla vatandaşlık hakkı: Diğer ülkelerde durum ne?

Dünya gündeminden kritik gelişmeler geliyor. PolitikaKüreselABD'de doğumla vatandaşlık hakkı: Diğer ülkelerde durum ne? 20266 Haziran 2026ABD Başkanı Donald Trump'ın doğumla vatandaşlık hakkını sınırlandırma girişimi kritik bir aşamaya geldi. Tartışma, dünyanın farklı ülkelerindeki vatandaşlık uygulamalarını da yeniden gündeme taşıdı.

doğumla vatandaşlık hakkını kısıtlama girişimi, ABD'de yeni bir hukuk ve göç tartışmasını beraberinde getirdiFotoğraf: Kent Nishimura/AFPReklamABD'de hâlen yürürlükte olan Anayasa'nın 14'üncü Ek Maddesi'ne göre, ABD topraklarında doğan herkes, ebeveynlerinin oturum statüsünden bağımsız olarak otomatik şekilde ABD vatandaşlığı kazanıyor. Hukuk dilinde "Jus soli" (toprak esasına dayalı vatandaşlık hakkı) olarak adlandırılan bu uygulama, 1868 yılından beri güvence altında bulunuyor. ABD Başkanı Donald Trump ise bu hakkın, yasal oturum izni bulunmayan göçmenlerin ya da geçici vizeyle ülkede bulunan kişilerin çocukları için geçerli olmamasını istiyor.

Gelişmelerin Detayları

Trump'ın bu yöndeki girişimleri, şimdiye kadar mahkemeler tarafından engellendi. Ancak dosya artık nihai karar için ABD Yüksek Mahkemesi'nin (Supreme Court) önünde bulunuyor. Kararın Haziran ayı sonunda açıklanması bekleniyor.

Hukuk mücadelesinde tartışma konusu ne? Doğumla vatandaşlık hakkının sınırlandırılması, Trump'ın sertleştirilmiş göç politikasının temel unsurlarından biri olarak görülüyor. Trump, ikinci kez göreve geldiğinde yayımladığı başkanlık kararnamesiyle, belirli durumlarda ABD'de doğan çocukların bu haktan yararlanamamasını öngörmüştü.

ABD Başkanı Donald Trump, doğumla vatandaşlık hakkını sınırlandırma girişiminde ısrar ediyorFotoğraf: Hu Yousong/Xinhua/picture alliance Buna göre, annesi doğum sırasında kalıcı oturum hakkına sahip olmayan ya da yalnızca kısa süreli olarak ABD'de bulunan çocuklara vatandaşlık verilmemesi hedefleniyor. Örneğin annenin öğrenci ya da turist olarak ülkede bulunması bu kapsama giriyor. Ayrıca babanın da ABD vatandaşı ya da kalıcı oturum sahibi olmaması gerekiyor.

Uzmanlar Ne Diyor?

Trump yönetimi, bu düzenlemeyle kendi ifadesiyle "doğum turizmini" engellemeyi amaçlıyor. Trump'ın planı şimdiye kadar çeşitli federal yargıçlar tarafından verilen ihtiyati kararlarla durduruldu. Ancak Yüksek Mahkeme ara kararında, ülke genelinde geçerli bu tür yargı engellemelerinin hukuka uygun olmadığına hükmetti.

ABD yönetimi şimdi nihai kararın verilmesini istiyor. Dünyada doğumla vatandaşlık hakkı nerelerde uygulanıyor? Trump, doğum yerine bağlı vatandaşlık hakkını tanıyan ABD'nin "dünyadaki bunu yapan tek ve aptal ülke" olduğunu savunuyor.

ABD merkezli araştırma kuruluşu Pew Research Center'ın analizine göre, Mart 2026 itibarıyla ABD'deki sisteme büyük ölçüde benzeyen düzenlemeler 32 ülkede uygulanıyor. Bunlar arasında Kanada, Meksika ve Brezilya'nın yanı sıra Orta ve Güney Amerika'dan birçok ülke de bulunuyor.

Gelişme, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Diplomatik çevreler konuyu dikkatle izliyor.