Afganistan'da Taliban'la beş yıl: Kızlar okulsuz, halk aç

Küresel gündemde öne çıkan son dakika haberi: İnsan HaklarıAfganistanAfganistan'da Taliban'la beş yıl: Kızlar okulsuz, halk aç Türkçe15. 202615 Ağustos 2026Taliban'ın beş yıllık iktidarında Afganistan daha güvenli ancak daha yoksul. Kadınların hakları büyük ölçüde budanırken milyonlarca kız çocuğu eğitimden mahrum kaldı.

kız çocuklarıın ilkokul sonrası eğitim görmesi yasaklandıFotoğraf: Sanaullah Seiam/AFPReklam15 Ağustos 2021'de Taliban savaşçıları Kabil'e girdiğinde Afganistan'daki 20 yıllık Batı müdahalesi birkaç gün içinde dramatik biçimde sona erdi. Havalimanında ülkeden kaçmaya çalışan binlerce insanın görüntüleri, ABD ve müttefiklerinin geri çekilişinin simgesi hâline geldi. Beş yıl sonra Taliban, ülkenin neredeyse tamamında kontrolü sağlamış durumda.

Gelişmelerin Detayları

Ülke genelinde şu anda büyük ölçüde şeriatı temel alan kanunlar yürürlükte. Taliban'ın iktidara dönüşü Afganistan'da bazı açılardan belirgin bir kırılmaya neden oldu. Çatışmalar ve bombalı saldırılar büyük ölçede azaldı ancak onun yerini Taliban'ın baskıcı sistemi aldı.

Ayrıca ekonomi toparlanamadı, yoksulluk derinleşti ve milyonlarca Afgan hâlâ uluslararası yardıma bağımlı. Taliban yönetiminin internet ve mobil iletişim ağlarını zaman zaman kapatmasıda ülkenin dış dünyadan giderek kopmasına yol açıyor. Başkent Kabil'de yaşayan kadın girişimci Fosan, bu çelişkiyi "Afganistan artık patlamalar ve savaş açısından oldukça güvenli olsa da insani gelişme bakımından karanlık bir yöne gidiyor" sözleriyle özetliyor.

15 Ağustos 2021'de Taliban Kabil'i ele geçirirken binlerce Afgan ülkeden kaçabilmek için havalimanına akın etmişti. Bu, dönemin simge görüntelerinden biriFotoğraf: AP Photo/picture alliance Şiddet azaldı ama insani kriz derinleşti Nüfusu 48 milyonu aşan Afganistan, bugün dünyanın en ağır insani krizlerinden biriyle karşı karşıya. Birleşmiş Milletlere (BM) göre, ülkede yaklaşık 22 milyon kişi insani yardıma ihtiyaç duyuyor.

Uzmanlar Ne Diyor?

Bonn merkezli uluslararası bağımsız ve insani yardım kuruluşu Help ülkede 17,4 milyon kişinin açlık çektiğini bildiriyor. BM Gıda Programı'na göre de, bu yılın ilk çeyreğinde çocuk ve gençlerin yüzde 47'si yetersiz beslenmeden etkilendi. Küresel çocuklara yardım kuruluşu Save the Children ise beş yaşın altındaki 3,7 milyon çocuğun yetersiz beslenmeyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor.

Bu sayı 2022'ye göre yüzde 14 artmış durumda. Buna karşılık Afganistan'a yönelik insani yardım fonları hızla küçülüyor. 2026 için gerekli yaklaşık 1,48 milyar euroluk yardımın yalnızca 390 milyon eurosu taahhüt edildi.

Yaklaşık yüzde 74'lük finansman açığı nedeniyle yüzlerce sağlık kuruluşu kapandı ya da hizmetlerini askıya aldı. Katolik Kilisesi'nin resmi sosyal hizmet ve yardım kolu Caritas'ın Kâbil bürosu yöneticisi Veronika Staudacher, "İş eksikliği ve art arda beş yıl yaşanan kuraklık halkı daha da yoksullaştırdı ve yetersiz beslenmeyi kalıcı hâle getirdi" diyor.

Gelişme, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Diplomatik çevreler konuyu dikkatle izliyor.