ABD’den Türkiye’ye tarihi iade: Smyrna kökenli eser yurda döndü!

Uluslararası arenada önemli bir gelişme yaşandı. Bakan Ersoy paylaşımında şu ifadeleri kullandı: "Müjdeli bir haberimiz daha var! ABD'nin Denver kentindeki Denver Art Museum koleksiyonunda bulunan ve Smyrna Antik Kenti kökenli olduğu bilimsel verilerle teyit edilen mermer heykel başının iadesini sağladık. 1934 tarihli raporlar ve uzman incelemeleriyle Smyrna Agora kazılarından geldiği ve Theodosius Dönemi'ne ait olduğu belirlenen eser, yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılmıştı.

Denver Sanat Müzesiyle kurulan iş birliği ve yapıcı diyalog sayesinde eserimizi evine kavuşturduk. yüzyıla tarihlenen eser bugün İzmir Arkeoloji Müzesi'nde sergileniyor. Bu süreçte emeği geçen Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ekiplerimize ve emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.

Gelişmelerin Detayları

Kültürel mirasımızı kararlılıkla korumaya devam edeceğiz. " Amerika Birleşik Devletleri'nin Colorado eyaletine bağlı Denver şehrinde bulunan Denver Sanat Müzesi, koleksiyonlarında yer alan ve Anadolu kökenli olduğu belirlenen mermer heykel başını Türkiye'ye iade etmek istediklerini Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne bildirdi. Müze tarafından iletilen bilgilerde, eserin Smyrna Agora kazılarından elde edildiği ifade edildi.

Ayrıca heykel başının, 1989 yılında Marie Thérèse Macy'nin malikanesinden bağış yoluyla Denver Sanat Müzesi koleksiyonuna dahil edildiği, Macy'nin ise 1946–1948 yılları arasında İstanbul'da ABD Başkonsolosu olarak görev yapan Clarence Edward Macy'nin eşi olduğu bilgisi paylaşıldı. Bakanlık uzmanlarınca yapılan incelemelerde söz konusu veriler doğrulandı. Eserin Smyrna Agora kazılarından geldiği, 1934 tarihli Türk Tarih, Arkeologya ve Etnografya Dergisi'nde yayımlanan raporla da belgelendi.

Eserin Anadolu kökenli olduğu ve yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığı, Bakanlık uzmanlarının bilimsel incelemeleri ve arşiv kayıtlarıyla kesin olarak ortaya kondu. Bu tespitler doğrultusunda Türkiye tarafından eserin iadesi resmî olarak talep edilirken yürütülen süreç uluslararası iş birliğiyle sonuçlandı. Son yıllarda kültür varlıkları kaçakçılığıyla mücadelede izlenen etkin politikalar sayesinde, müze ve özel koleksiyonlar nezdinde gönüllü iade süreçlerine yönelik farkındalık ve iş birliği belirgin şekilde artış gösterdi.

Uzmanlar Ne Diyor?

Smyrna kökenli mermer heykel başının Türkiye'ye kazandırılması da bu yaklaşımın somut bir örneği oldu. Üslup özellikleri doğrultusunda heykel başının Theodosius Dönemi heykel sanatıyla ilişkili olduğu, Efes–Smyrna bölgesinde faaliyet gösteren bir atölyenin ürünü olduğu, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Akın Ersoy ile Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi uzmanlarınca hazırlanan raporlarda da ortaya kondu.

Yüksekliği 25 santimetre olan mermer heykel başı, M. yüzyılın ikinci yarısına tarihleniyor. Erkek portresi olarak tanımlanan eserde boyun kısmı kırık ve eksik durumda bulunuyor.

Heykelde saç ve kaş kıvrımları keskiyle işlenirken, göz bebekleri matkap darbeleriyle belirgin hale getirildi.

Gelişme, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Diplomatik çevreler konuyu dikkatle izliyor.