İnsan eliyle gelen felaket

Finans piyasalarından önemli bir gelişme: Dağlık b lgelerde meydana gelen heyelanlar, kolektif hafızamızda genellikle n lenemez doğal afetler olarak kod lanır. Şiddetli yağış, dik eğim ve za yıf zemin yapısı su lu ilan edilir. Ancak Science Advances dergisin de yayımlanan ve 46 lkeyi kapsa yan 60 yıllık arazi kullanımı verile rini inceleyen bir araştırma, bu al gıyı k kten sarsıyor.

Bulgular net: Öl mc l heyelanların b y k b l m , insanın doğayı hoyrat a d n şt rd ğ alanlarda yaşanıyor. T rkiye ise bu d n ş m n hızı ve yarattığı can kaybı verileriyle Av rupa'nın en riskli lkesi konumun da. K resel l ekte dağlık alanlara y nelik insan m dahalesi, d ş k gelirli lkelerde y zde 50 seviyele rine kadar ıkarken, y ksek gelirli lkelerde bu oran y zde 7 bandın da kalıyor.

Ekonomik Detaylar

T rkiye, ' st-orta gelir' grubunda yer almasına rağmen, arazi rt s değişiminde kendi grubunun ortalamasını geride bı rakıyor. Bu durum, sadece bir coğ rafi kader değil; ekonomik kısıtlar, hızlı n fus artışı ve 'kalkınma n celikli' altyapı projelerinin bir so nucu olarak karşımıza ıkıyor. Dağlık b lgelerde meydana ge len heyelanlar oğu zaman şiddetli yağışlar, dik yama lar ve zayıf jeo lojik yapı gibi doğal s re lerin bir sonucu olarak değerlendirilirken konuyla ilgili değerlendirmede bulunan Dr.

Bikem Ekberzade, bu yaygın algıyı temelden sarsan bir ger eğe dikkat ekti. Ekberzade'ye g re, yayımlanan yeni araştırma nın en arpıcı sonucu; l mc l he yelanların b y k bir b l m n n, insan tarafından doğrudan m da hale edilerek d n şt r lm ş ev relerde meydana gelmesi. Ekber zade, "Yama ların doğal dengesi ne yapılan her m dahale, doğanın savunma mekanizmasını yıkıyor" dedi.

Ekonomik refah d zeyi ile afet y netimi arasındaki doğru oran tı, heyelanlarda da kendini g s teriyor. İsvi re veya Japonya gibi benzer topografyaya sahip lkeler de can kayıplarının d ş k olma sı, m hendislik z mlerinin ve katı arazi kullanım planlarının bir meyvesi. Ancak T rkiye'de zel likle Doğu Karadeniz gibi b lgeler de, yol yapımı ve tarım alanı a ma gibi faaliyetler yama dengesini bozuyor.

Analistlerin Görüşleri

Araştırmanın yazarların dan Dr. Se kin Fidan da, İsvi re'de arazi değişim oranının Fransa'dan 4 kat fazla olması, beraberinde da ha y ksek l m oranlarını getiri yor. Yani mesele sadece zenginlik değil, yama zerindeki insan 'izi' diye konuştu.

İklim değişikliği, zaten insan eliy le zayıflatılmış olan zeminler i in en b y k tetikleyici. Artan hava sıcak lıkları ve değişen yağış rejimleri, aşı rı yağış olaylarının frekansını artırı yor. Konuyla ilgili konuşan İTÜ Av rasya Yer Bilimleri Enstit s 'nden Prof.

Ömer L tfi Şen ise T rki ye'nin kuzeydoğusundaki yağış artı şına vurgu yaparak, bu durumun za yıflamış yama dengesini tamamen bozabileceği uyarısında bulundu ve ekledi: "Artık sadece yağmur yağdı heyelan oldu diyemeyiz. İnsan ya macı bozdu, yağmur ise bardağı ta şırdı ger eğiyle y zleşmeliyiz. " Araştırmanın en şaşırtıcı bulgularından biri Nepal.

Finansal piyasalar bu gelişmeyi yakından takip ediyor. Yatırımcılar olası etkileri değerlendiriyor.