İran savaşı küresel ticareti nasıl yeniden şekillendirecek?

Dünya kamuoyunu yakından ilgilendiren bir gelişme gündeme geldi. Ticaret Küresel İran savaşı küresel ticareti nasıl yeniden şekillendirecek? 2026 26 Nisan 2026 İran savaşı ve Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, küresel ticaret ve tedarik zincirleri üzerindeki baskıyı artırıyor. Uzmanlar pandemi dönemindeki kırılmaların savaş nedeniyle derinleşebileceğine dikkat çekiyor.

Uzmanlara göre İran savaşının etkileri henüz tam hissedilmedi Fotoğraf: Imaginechina/Sipa USA/picture alliance Reklam İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması, Covid-19 pandemisindeki tedarik kesintileri ve ABD Başkanı Donald Trump 'ın yeni gümrük vergisi düzenlemeleriyle karşılaştırılmalara yol açıyor. Pandemi, elektronik ürünlerden tıbbi ekipmanlara kadar her şeyin üretiminde dünyanın Çin'e olan bağımlılığını ortaya çıkardı. Geçen yıl uygulamaya konulan Trump'ın gümrük vergileri ise bu bağımlılığı azaltma çabalarını hızlandırdı.

Gelişmelerin Detayları

ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta başlattığı İran savaşı ise başka bir zayıflığı daha ortaya koydu: Petrol, doğal gaz ve gübre gibi kritik hammaddelerin tedarikinde yaşanan kesinti küresel ticareti hızla etkisi altına alıyor. Uluslararası Enerji Ajansı, geçen ay petrolünün yaklaşık yüzde 10'unun ve küresel sıvılaştırılmış doğal gazın beşte birinin piyasadan çekildiğini belirterek, bunu küresel enerji piyasası tarihindeki en büyük kayıp olarak nitelendirdi. Önce talep, ardından arz şoku Pandemi geniş çaplı bir talep şoku yaratırken, Trump'ın gümrük vergileri tedarik zincirlerinde kalıcı bir değişime yol açtı.

İran savaşı ise enerji ve emtia sektörlerinde ciddi bir arz darbesine neden oldu. ABD merkezli küresel yönetim danışmanlığı şirketi Oliver Wyman'ın ortağı Sebastian Janssen, bu şokların niteliği farklı olsa da şirketler üzerindeki etkilerinin benzer olduğunu söylüyor. Tedarik zinciri analisti 'ye yaptığı değerlendirmede, "Covid, üretim merkezlerine olan bağımlılığı ortaya çıkarırken, Hürmüz ise ulaşım koridorlarına ve enerji girdilerine olan aşırı bağımlılığa dikkati çekti" diyor.

Pandemi sırasında fabrikalar kapandı, gemiler büyük limanlarda yığıldı ve stokları düşük tutarak parçaların tam ihtiyaç duyulduğu anda gelmesine dayanan "tam zamanında üretim (just in time) sistemleri çöktü. Yine de enerji fiyatları nispeten sabit kaldı. Bu sefer ise enerji dışı ticaret nispeten daha iyi dayandı.

Savaş nedeniyle tankerler Basra Körfezi'ndeki limanlarda bekliyor Fotoğraf: Stelios Misinas/ Tedarik zinciri uzmanı ve ABD merkezli LMA danışma şirketinin başkanı Lisa Anderson, arka arkaya meydana gelen krizlerin birçok şirketin risk değerlendirme yöntemlerini değiştirdiğini düşünüyor: "Covid, şirketleri ihtiyaç duydukları anda tedarikin kendiliğinden gelmesine güvenemeyecekleri bir noktaya getirdi. İran'daki savaş, bunun tek seferlik bir olay olmadığını gösteriyor.

Bu haber, küresel gündemin en önemli başlıkları arasına girdi. Uzmanlar olası gelişmeleri mercek altına alıyor.